Početna Galerija Kontakt Istoričar Zavičanje Kulture
CRKVA SV. ARH. MIHAILA U SENTI 1751-2001. SRPSKA ČITAONICA U SENTI 1868-1957. STEVAN SREMAC „SENĆANIN“ SRP. CRK. PEV. DRUŠTVO „ZORA“ U SENTI 1886-1941. STEVAN SREMCA „SENĆANIN“  drugo dopunjeno izdanje PARASTOS STEVAN SREMCU 2006.aug.24. JOVAN DJORDJEVIĆ JOVAN – JOCA – VUJIĆ POČASNI GRADJANIN INICIJATOR JE... PČESA magyar srpski српски menu

 

FM Parfumes

 

 

 

Gemes-Roses

 

Sajtovi net

 

 



Jovan - Joca - Vujić
Govor Branke Kulić, upravnice Galerije Matice srpske

Jovan Joca Vujić

Joca Vujić veliki dobrotvor Matice srpske

Vujić Jovan, uzorni kolekcionar, strastveni knjigoljubac, dobrotvor, veleposednik, rođen je u Senti 13. jula 1863. godine i ako se izuzmu godine školovanja u Segedinu, Požunu (Bratislavi), Beču i Mađarovaru, ceo život proveo je u svojoj kući u Senti nadgledajući svoj veliki posed. Bio je veliki putnik, obilazio je muzeje, biblioteke, javne kolekcije, velike knjižare, antikvarijate u gradovima po Evropi, u Bratislavi gde je započeo prikupljanje starina, Budimpešti, Beču, Veneciji, Rimu, Firenci, Bolonji, Pizi, Milanu, Drezdenu, Berlinu, Minhenu, Parizu i Pragu. Putovao je po Srbiji obilazeći pešice i kolima manastire, Žiču, Studenicu, Kalenić, Manasiju, Ravanicu i druge gradove i znamenita istorijska mesta u Crnoj Gori, Bosni, Dalmaciji.

Srpske starine prikupljao je skoro pola veka, arheološke predmete, numizmatiku, oružje, knjige, arhivalije i naročito umetničke slike nacionalne umetnosti. Svoju kolekciju predstavio je u Letopisu Matice srpske za godine 1914-1921. godine. U likovnoj kolekciji već tada je posedovao dela domaćih slikara Hristofora Žefarovića, Teodora Kračuna, Zaharija Orfelina, Teodora Ilića Češnjara, Konstantina Danila, Steve Todorovića, Đorđa Krstića i drugih. Svoje zbirke je stručno obradio i popisao u Katalogu muzeja Joce Vujića koji nam je na sreću sačuvan. Materijal je sistematizovao po grupama u četiri odeljka, I. Galerija slika sa 375 dela, I-a. Vajarski radovi sa 8 dela, II. Crteži sa 59 dela, III. Štampane slike, fotografije i crteži sa 983 prdmeta, IV. Oružje, nakit, gusle, posuđe, narodni radovi sa 180 predmeta.

O sudbini ove raznovrsne kolekcije pouzdano se zna da je želeo da Muzej prenese u Novi Sad i da zbirku kao samostalnu ustanovu pokloni Matici srpskoj. "G. Vujić odlučio je da u Novom Sadu kupi zasebnu zgradu, da u nju smesti biblioteku, i sve svoje zbirke, te da osnuje jak fond, iz kog će se one stalno zanavljati", napisao je Mita Kostić u Letopisu Matice srpske 1921. godine. Ta plemenita namera je ostala neostvarena zbog niza nesporazuma i poteškoća sa kojima se tada susretala Matica srpska i još više zbog nerazumevanja gradske uprave u Novom Sadu. Ipak, plodovi njegovog sistematskog sakupljačkog rada su dospeli u muzejske i bibliotečke kolekcije i postali opšte dobro jer se sigurne vrednosti uvek poštuju.

U svojoj kući u Senti otvorio je prvi privatni muzej kod Srba već na početku 20. veka. U kolekciji je prema procenama bilo preko 300 slika, umetnosti od 18. do prve polovine 20. veka, oko 20.000 knjiga, arhivu sa oko 3.000 dokumenata, staro oružje, narodna odela, bakroreze, numizmatiku. Inicirao je kolekcionarstvo te je Jovan Milekić iz Subotice, po njegovom nagovoru i uz stručnu pomoć, takođe sakupio svoju kolekciju koja se danas nalazi u fondu Galerije Matice srpske, drugu privatnu kolekciju koja je takođe javno prikazana kao drugi privatni muzej posle Drugog svetskog rata u Subotici. Privatni muzeji su kod nas retkost. Danas postoji takav muzej sa javnom postavkom u Novim Banovcima, vlasništvo Vlade Macure u kome je kolekcija domaće i strane umetnosti druge polovine 20. veka. Joca Vujić je umro je u Beogradu 1934. godine posle kraćeg lečenja, ali je po njegovoj želji sahranjen u rodnoj Senti uz učešće ogronmog broja građana, prijatelja i poštovalaca.

Za života družio se i dopisivao sa najznamenitijim kulturnim i drugim poslenicima, Urošem Predićem, Tomom Rosandićem, Markom Muratom, Milanom Milovanovićem, Todorom Švrakićem, Nadeždom Petrović, Milanom Kašaninom, Veljkom Petrovićem, Varadi Kalmanom, Kutner Gezom, vladikom dr Irinejom Ćirićem, Petrom Krstonošićem, Jovanom Milekićem kolekcionarom i drugim znanim i neznanim savremenicima. Za života primio je niz odlikovanja, Spomenicu balkanskih ratova, Odličje crvenog krsta, ordene Svetog Save, drugog, trećeg i četvrtog stepena, Jugoslovensku krunu i Belog orla.

Član Matice srpske bio je od 1922. godine i u njenom radu je aktivno učestvovao odužujući se najstarijem kulturnom društvu kod Srba. Matica srpska ga je kao svog uzornog časnika, izabrala za počasnog člana Književnog odeljenja, bio je počasni član novosadskog Istorijskog društva, a nakon prijema poklona od 46 umetničkih dela 1933, prilikom otvaranja matičinog Muzeja, Matica srpska ga je proglasila za počasnog predsednika novoosnovanog Muzejskog odbora. I to je samo deo počasti koje je za života primio.

Iz njegove ogromne i raznovrsne kolekcije izdvojio je biblioteku koju je njegov sin po očevoj želji poklonio Univerzitetu u Beogradu. U pismu rektoru Beogradskog univerziteta 1931. godine Joca Vujić objašnjava taj čin sledećim rečima: "Više od 50 godina sam sakupljao knjige, rukopise i pisane spomenike, koji se odnose na srpsku književnost, kulturu i istoriju. Činio sam to u cilju, da ostavim jednu zbirku koja će prikazati naš celokupni duhovni život, naročito život našeg naroda s ove strane Save i Dunava. Ja mislim, da ovakva zbirka može znatno da olakša rad naučnim radnicima, koji bi inače bili prinuđeni, da svoje studije vrše po raznim bibliotekama i po raznim mestima ne samo naše nego i stranim zemljama."

Umetničku zbirku je posle dužih pregovora sa Maticom srpskom i Univerzitetom u Beogradu ipak ostavio Univerzitetu. Ta je zbirka prema oporuci imala oko 250 dela, bila je smeštena u rektoratu u sadašnjem tehničkom fakultetu, ali je nakon drugog svetskog rata odlukom Univerziteta radi boljeg čuvanja poklonjena Narodnom muzeju u Beogradu. Kako za vreme rata u zgradi Univerziteta boravila nemačka vojska zbirka je verovatno okrnjena, takođe je zgrada i bombardovana, tako da je u Narodni muzej stiglo 223 predmeta. Matici srpskoj, odnosno današnjoj Galeriji poklonio je 1933. godine prilikom otvaranja matičinog Muzeja za javnost, 46 umetničkih dela. Potom je Matica srpska i kasnije Galerija matice srpske otkupila još oko 40 radova koji su svojim likovnim vrednostima našli mesto i u današnjoj stalnoj postavci.

Sem pomenutih, Vujić je činio i druga dobročinstva od kojih treba posebno pomenuti izgradnju srpske narodne škole u selu Salka u Budimskoj eparhiji 1912. i velikodušni poklon od 250 raritetnih knjiga kojim je učestvovao 1921. u osnivanju biblioteke Filozofskog fakulteta u Skoplju.

* * *

"Priroda dobra je sama sobom pre svega vredna izbora", reči su Plotina koje su preko njegovog čuvenog spisa Eneade ostale zapisane kao misao i danas vredna citiranja.

Od antičkog do novovekovnog mišljenja Dobro je bilo centralna tema filozofskog, književnog i umetničkog razmatranja. Kao najviši princip u sferi duhovnosti, kontemplativnosti - Dobro je smatrano kao princip do koga se treba uzdići.

Etos spoznaje, Dobro smešta u najviše vrednosti prirode ljudskog duha. Kako je priroda Dobra sama sobom pre svega vredna izbora, njegove manifestacije su bezinteresne vrline moralnog bića - dobročinstvo, darivanje, dobra namera. Ništa od onog što je zlo, loše, ružno ne može da ugrozi Dobro, dobročinstvo, dar, darivanje. Sa dobrom namerom Dobro već postoji.

Smisao darivanja sadržana je u radosti onoga koji pruža i onoga koji prima - predmetnost predmetnog ostaje kao obeležje dobročinstva, a time i obeležje života - prebivanje sveta na način Dobra.

Radost primaoca traje onoliko koliko traje darovana stvar. Darivanje umetničkih dela je uvek sa namerom da to zadovoljstvo traje večno. Kada privatno dobro postane javno dobro onda se to zadovoljstvo neslućeno umnožava. I u tome jeste čar darivanja.

Muzeji su po pravilu nastajali iz privatnih kolekcija, velikih znalaca ili samo ljubitelja umetnosti. Kolekcionari umetničkih dela, ako razumeju šta rade, uvek računaju na njih kao i obratno. Joca Vujić, veliki dobrotvor Matice srpske i Univerziteta u Beogradu, činom darivanja mislio je o svom životu i ostavio je neizbrisiv trag u srpskoj kulturi. Stoga je i današnji susret čin podsećanja i odavanja počasti čoveku koji je smisao Dobrog i Dobročinstva kao moralni princip utkao u svoju ličnost.

Dr Branka Kulić
17. maja 2008. g. izgovoreno u Senti